loader
دوشنبه 01 آبان 1396

درباره شهرستان

درباره چالدران

ويژگيهاي جغرافياي تاريخي شهرستان چالدران :

شهرستان چالدران به علت جريان جنگهاي شاه اسماعيل اول با سلطان سليم امپراتورعثماني اهميت تاريخي دارد . نام سابق چالدران قره عيني بوده و سپس به علت عبور رودخانه‌اي از وسط شهر به نام قره‌سو قره‌بلاغ (سيه‌چشمه) را بخود گرفته است ولي بعد از انقلاب‌اسلامي به لحاظ جريان و اهميت جنگهاي شاه اسماعيل با امپراتور عثماني به «چالدران» تغيير نام يافت. سابقه تاريخي شهرستان چالدران به حدود پنج قرن مي‌رسد. مقبره سيد صدرالدين در چالدران در روستاي سعدل واقع شده كه وزير اعظم شاه اسماعيل صفوي بوده و در جنگ چالدران به شهادت رسيده است

جنگ چالدران : عظيم ترين جنگ شمشير با تفنگ در طول تاريخ

از حوادث مهمي كه در شهرستان چالدران روي داده و بدين مناسبت نام چالدران در تاريخ سياسي ايران ثبت شده است واقعه جنگ چالدران است كه ميان شاه اسماعيل اول صفوي و سلطان سليم اول عثماني در اوت سال 1514 ميلادي مصادف با ماه رجب سال 920 ه-ق در دشت چالدران واقع در شهرستان چالدران با فرماندهي شاه اسماعيل صفوي آغاز و به مدت 3 روز ادامه يافت .         

   در جنگ چالدران شمار سربازان عثماني 10 برابر  سربازان ايراني بود . همچنين عثمانيها داراي 300 ارابه توپ و اسلحه هاي آتشين بودند كه سپاه ايراني فقط مجهز به شمشير و تير و كمان بود. در اين جنگ 200 هزار نفر از سربازان كاملا" مسلح عثماني در برابر 29750 نفر از قشون ايراني روبرو شدند كه حدود 41 هزار نفر از سپاهيان عثماني و29 هزار نفر از سپاهيان ايراني در اين كارزار كشته شدند و تعداد 1934 نفر از سربازان عثمانيها اسير گرديدند اما حتي يك نفر از ايرانيان نيز به اسارت عثمانيها در نيامد . اين جنگ در نهايت به شكست جوانمردانه شاه اسماعيل انجاميد ، سلطان سليم اول نيز پس از پيروزي بر نبرد چالدران به سوي تبريز پيش راند و چهارم سپتامبر (14 شهريور ) وارد اين شهر شد. اما بر اثر مقاومت مردم و جنگ و گريز نيروهاي محلي وفادار به شاه اسماعيل مجبور به باز گشت گرديد.

شاه اسماعيل تا زمان جنگ چالدران مخالف استعمال اسلحه آتشين بود و آن را اسلحه كشتار جمعي و به كار بردنش را خلاف آئين جوانمردي مي پنداشت. پس از اين جنگ بود كه تصميم به تشكيل ارتش يكپارچه با سلاحهاي آتشين (توپ و تفنگ) گرفت كه اجل مهلت انجام اين كار را به او نداد.

جنگ چالدران نقطه عطف در تشكيل دولت ملي (شيعي ) در ايران بود كه علاوه بر انسجام و اتحاد داخلي و اطلاق لفظ ايران بر پهنه جغرافيائي مشخص باعث بروز هويت جديدي بنام ايرانيان گرديد .

تحولات نام چالدران در گذر زمان

برابر اسناد ، كتب و منابع معتبر اسلامي و عربي نام چالدران قبل از زمان شروع جنگ عظيم و تاريخي چالدران، بر اين منطقه اطلاق مي گرديده است . از جمله كتبي كه به نام چالدران در آن  دوره اشاره شده است مي توان به كتابهاي "احسن التاريخ" نوشته" حسن روملو" و احسن التواريخ نوشته محمد فريد بيگ و سر پرسي سايكيس اشاره كرد .همزمان با شروع حكومت پهلوي اول و تنظيم اصلاحات تقسيمات كشوري، چالدران مشتمل بر دو دهستان تعريف شده بود كه حدود جغرافيائي آن دقيقا"با مختصات جنگ چالدران و نوشته هاي مورخين ذكر شده همخواني دارد از جمله مختصات آن آرايش سپاهيان و نقاط سوق الجيشي منطقه و نقاط جغرافيائي واسامي قيد شده دقيقا"چالدران را توصيف مي نمايد .

در جلد هفدهم لغت نامه دهخدا نيز آمده است : چالدران نام يكي از دهستانهاي دو گانه بخش سيه چشمه شهرستان ماكو و حومه بخش كه كه از شمال به دهستان قلعه دره سي ماكو و آواجيق (دشتك فعلي )و از جنوب به دهستان سكمن آباد ( صفائيه فعلي ) والند و از خاور به دهستان به به جيك و از باختر به مرز ايران و تركيه محدود ميباشد .

 در دوره رضا شاه و به دنبال سياستهاي يكپارچه سازي و ايجاد هويت جديد مبتني بر فرهنگ و تاريخ قبل از اسلام و شاهنشاهان هخامنشي و فارسي دري و تبديل اسامي تاريخي و فرهنگي به نام معادل فارسي آن شهر قره عيني به فاسي معادل آن يعني سيه چشمه تغيير نام يافت . لفظ قره عيني مركب از( قره ) كه به معناي لفظي سياه و در فرهنگ تركي ، عظيم ، كثير و قابل توجه ميباشد و (عين)  كه لفظ عربي وداراي معاني چون چشمه ،جاسوس و چشم و... است علت اينكه نامگذاران از لفظ عين استفاده نموده اند وجود قره بلاغ ( به معناي سيه چشمه )بوده كه در منطقه وجود داشته است .

عليرغم تلاشهاي رژيم پهلوي در تبديل نام شهر به سيه چشمه و به حاشيه راندن نام چالدران و اطلاق آن بر دو دهستان ا ين نام هيچ وقت در بين مردم   براي خود جائي باز ننمود .بطوري كه زماني در مكاتبات رسمي نام سيه چشمه قيد ميشد و اكنون نيز مي شود ولي تحقيقا مردم در محاورات شفاهي خود نام قره عيني را استعمال نموده ومي نمايند.  تا اينكه در سال 1375 و به محض تبديل بخش سيه چشمه به شهرستان چالدران مجددا" بلافاصله نام چالدران در بين مردم منطقه و استان جا افتاد.

ويژگيهاي سياسي و اداري شهرستان چالدران :

اين شهرستان در 224 كيلومتري شمالغربي مركز استان آذربايجان غربي (اروميه) واقع شده و  حدود144 كيلومتر با تركيه مرز مشترك دارد و فا صله شهر سيه چشمه (مركز شهرستان) با مرز تركيه حدود 24 كيلومتر مي باشد . اين شهرستان از جانب شمال با شهرستان ماكو وكشور تركيه و از غرب نيز با كشور تركيه هم مرز است و از جنوب به شهرستان خوي و از شرق به شهرستانهاي خوي و ماكو محدود ميشود. اين شهرستان داراي بخش به نامهاي دشتك و مركزي است و 5 دهستان دارد. بخش مركزي با دهستان هاي ببه جيك ، چالدران جنوبي و چالدران شمالي به سه دهستان تقسيم ميشود و بخش دشتك نيز داراي دو  دهستان به اسامي آواجيق جنوبي و آواجيق شمالي است. همچنين شهرستان چالدران داراي 186 روستا  ميباشد 

معرفی شهرستان

اين منطقه يادگار جنگهاي تاريخي ايرانيان(صفویه) و تركهاي عثماني در دوره حكومت سلسله صفوي بر ايران است عمده صنايع دستي كه در اين منطقه وجود دارند همانند منطقه ماكو توسط روستائيان و افراد كوچ رو و عشاير توليد مي گردد و شامل قالي بافي ـ گليم بافي ـ زيلو ـ جاجيم ـ خورجين ـ مفرش ـ نمد مالي و ريسندگي دستي الياف مي باشد.

 

قالي بافي

 

فرشهايي كه در اين منطقه توليد مي گردد عموماً درشت بافت و بسيار سفت و محكم و شكننده مي باشد ـ از نظر نقشه اغلب نقوش شكسته و هندسي ترنج دار و حيواندار دراين منطقه توليد مي گرددورنگ زمينه فرشها لاكي - سرمه اي - دوغي مي باشد. گره مورد استفاده در بافت اين قالي ها تركي بوده و از دار ايستاده براي اين منظور استفاده مي شود . اندازه معمول در اين فرشها اغلب كناره است (فرشهايي با طول زياد وعرض كمتر) عمده توليد اين منطقه مصرف داخلي دارد.

گليم بافي

 

همانند اكثر مناطق روستائي وعشاير نشين ايران توليد انواع گليم در اين ناحيه رايج است گليم هاي اين منطقه بيشتر توسط عشاير بافته مي شوند –جنس اغلب آنها پشم و گاهي پنبه وساير الياف سلولزي مي باشد . گليم فاقد پرز است ونحوه رد شدن پود از ميان تار هاي چله نقش ونگار آن را تشكيل مي دهد در گليم انتخاب چله ها وعبور دادن نخ هاي پود از ميان آنها توسط انگشتان دست صورت مي گيرد بنا بر اين از پارچه بافي ممتاز ومتمايز مي شود از نقوش هندسي وشكسته لچك وترنج دار در بافت اين گليم ها استفاده مي شود . گليم مهمترين دست بافته عشاير واقوام كوچ رونده است چرا كه به آساني حمل ميشود ونقش مهمي در بسته بندي وجابجائي وسايل واسباب روستائيان دارد. همينطور زيرانداز كسب وراحتي براي چادر هاي عشايري است.

ساير دست بافته ها
(جاجيم ـ خورجين ـ فرش ـ زيلو )


همانند منطقه ماكو-در اين منطقه نيز انواع خورجين- جاجيم مفرش وزيلو بافته ميشود كه هر كدام در زندگي عشاير وروستائيان جايگاه خاص خود را داراست . جاجيم نوعي زير انداز وروانداز است كه به وسيله دستگاه بافندگي افقي وتوسط ماسوره بافته مي شود فاقد پرز است واز دوام و استحكام خوبي برخوردار است. زيلو همانند جاجيم است اما اغلب از نخ هاي پنبه اي وساير الياف سلولزي در بافت آن استفاده مي شود. مفرش نوعي جاجيم است كه به عنوان رختخواب پيچ ونظير ساك دستي در هنگام كوچ عشاير از آن استفاده مي شود. روستائيان از خورجين براي مصارف مختلفي از جمله حمل وسايل و نگهداري وحمل آذوقه يا آويختن آن به ديوار خانه ها وستون سياه چادر ها براي حفظ ونگهداري آن از دست جانوران وحيوانات استفاده مي كنند.

نمد مالي


پرورش گوسفند در اين منطقه رواج فراوان دارد. گوسفندان اين ناحيه داراي پشم خوب ومرغوبي هستند. نمد مالي نيز همانند فرش وگليم وساير زيرانداز ها از جمله صنايع دستي است كه ارتباط مستقيمي با پشم گوسفند دارد. نمد از خيس كردن وماليدن پشم ها در محيط قليايي توليد مي شود. بر اساس فشار ومالش ورطوبت ساختمان فلس مانند ليف پشم شكسته شده والياف پشم در هم تنيده مي شود بدين ترتيب نوعي پارچه ضخيم بدون تار وپود وپشمي بنام نمد بدست مي آيد. نمد در زندگي عشاير وروستاييان نقش مهمي دارد. از آن به عنوان زير انداز پوشش آلاچيق و كومه ها- زين اسب و شتر و قاطر- لباس چوپانها و بسته بندي و حمل و نقل وسايل استفاده مي شود. نمد عايق رطوبتي و حرارتي خوبي است- نه سرما و نه گرما قادر به نفوذ از الياف بهم تنيده و ضخيم نمد نيست همچنين استفاده از نمد به عنوان زيرانداز عشاير را از خطر نيش مار و عقرب و ساير حيوانات خطرناك بيابانها و صحراهاي گرم محفوظ مي دارد.

ريسندگي الياف

 

ريسندگي دستي الياف در اين ناحيه براي برطرف كردن نياز مالي بافت گليم- فرش- جاجيم- زيلو- مفرش- خورجين- نمد و تأمين مصالح اوليه مورد استفاده در آنها رايج است. الياف پشم گوسفندان اين ناحيه بسيار مرغوب بوده و در ريسندگي توسط دوك و چرخ ريسندگي تخ هاي چند لايه و تابيدة مرغوبي توسط آنها تهيه مي شود.

مدارس و دبيرستانهاي چالدران

با استناد به آمار نامه استان در سال تحصيلي1384-1385 در شهرستان چالدران تعداد آموزشگاههاي موجود در مقطع ابتدايي 152 واحد ، راهنمايي 16 واحد، متوسطه عمومي و پيش دانشگاهي 12واحد مي باشد و تعداد كلاس در مقطع ابتدايي 286كلاس ، راهنمايي 106كلاس و متوسطه عمومي 58كلاس واحد مي باشد .همچنين تراكم دانش آموزان در كلاس تشكيل شده در كليه مقاطع تحصيلي 19/60 نفر مي باشد

چالدران از نظر تراكم دانش‌آموزان (24 نفر) در رتبة اول استان قرار دارد تعداد كلاس و كادرآموزشي دوره هاي مختلف تحصيلي در شهرستان چالدران برحسب مناطق شهري و روستايي

دبيرستان
راهنمايي
ابتدايي
 
كادر آموزشي
كلاس
كادر آموزشي
كلاس
كادر آموزشي
كلاس
68
58
102
106
389
286
كل
68
58
77
86
173
68
شهري
0
0
25
20
216
218
روستايي

اين شهرستان فاقد آموزشگاه آزاد مي باشد و در سال تحصيلي85-84 تعداد 9005 نفر دانش آموز در مقاطع مختلف مشغول به تحصيل مي باشند كه از اين ميزان 02/42 درصد دانش آموز دختر و 95/57 درصد دانش آموز پسر هستند. از كل دانش آموزان اين شهرستان 38/41 درصد در مناطق روستايي و 61/58 درصد در مناطق شهري مشغول به تحصيل هستند.

تعداد دانش آموزان شاغل به تحصيل در شهرستان چالدران براساس وضعيت مراكز آموزشي(شهري و روستايي)

پيش دانشگاهي
متوسطه عمومي
راهنمايي
ابتدايي
 
پسر
دختر
جمع
پسر
دختر
جمع
پسر
دختر
جمع
پسر
دختر
جمع
41
62
103
854
564
1418
1521
934
2455
2710
2138
4848
كل
41
62
103
854
564
1418
1141
865
2006
921
772
1693
شهري
0
0
0
0
0
0
380
69
449
1789
1366
3155
روستايي

در اين شهرستان 1 واحد آموزشگاه استثنايي با 1 كلاس آموزشي و 1نفر كادر آموزشي به ارائه خدمات آموزشي به دانش آموزان استثنايي مي پردازند. لازم به توضيح است كه در اين شهرستان در سال تحصيلي 85-84تعداد 6 نفر دانش آموز مشغول به تحصيل مي باشند. همچنين در اين شهرستان 2 ,واحد آموزشگاه كودكستاني شهري و 10 واحد آموزشگاه كودكستاني روستائي فعاليت دارند كه در شهر 32 نفر دانش آموز پسر و 26 نفردانش آموز دختر ودر روستا61نفردانش آموز پسر و 62 نفر دانش آموز دختر به تعليم و تربيت مشغول هستند. همچنين اين شهرستان داراي1 واحد آموزشگاه راهنمائي آموزش ازراه دوربا221 نفر دانش آموز پسر و 85نفردانش آموز دختر مشغول به تحصيل هستند.

در سال1385 شهرستان چالدران داراي 1 شعبه بانك ملي 1 شعبه بانك صادرات 1 شعبه بانك تجارت 1 شعبه بانك ملت 1 شعبه بانك سپه 2 شعبه بانك كشاورزي 1 شعبه بانك رفاه كارگران و 1 شعبه صندوق قرض الحسنه بسيجيان مي باشد و فاقد بانك مسكن بوده كه با توجه به اهميت ارائه خدمات بانكي مخصوص " توسط بانك مسكن به منظور تو سعه بافت جديد شهري ورعايت اصول فني در ساخت وسازها و كمك به توسعه و عمران وآباداني شهرستان پيگيريهاي متعددي در سالهاي گذشته براي ايجاد و راه اندازي بانك مذكورصورت گرفته است.

وضعيت بخش صنعت در شهرستان چالدران :

تعداد پروانه هاي بهره برداري صادر شده از سوي اداره كل صنايع استان تا پايان سال 1379 در اين شهرستان فقره مي باشد . كه باعث ايجاد اشتغال به تعداد شغل و سرمايه گذاري بالغ بر ميليون ريال شده است . اين شهرستان از لحاظ پروانه بهره برداري صادر شده در رتبه قرار دارد.

وضعيت بخش معدن در شهرستان چالدران :

در سال 1380 تعداد معادن فعال اين شهرستان 3 واحد مي باشد كه عمده ترين ماده معدني استخراج شده از اين معادن شامل سيسيل آمورف و پوكه معدني مي باشد . ميزان كل سرمايه گذاري انجام شده در معادن اين شهرستان 55/1453 ميليون ريال مي باشد . بيشتر سرمايه گذاريها در استخراج ماده معدني سيسيل آمورف صورت گرفته است . اين شهرستان از لحاظ تعداد معادن در رتبه هشتم و ميزان سرمايه گذاري انجام شده در معادن در رتبه دهم استان قرار دارد .

وضعيت معادن بهره برداري در شهرستان چالدران :


نام معدن
نوع ماده معدني
ميزان ذخيره ( هزار تن )
ميزان استخراج اسمي سالانه ( هزار تن )
ميزان سرمايه گذاري ميليون ريال
قطعي
احتمالي
آهن انبار چالدران
آهن
225/95
214/394
ــ
79/168
پوكه‌معدني‌پير‌احمدكندي
پوكه معدني
ــ
2/1999
3
95/144
سنگ سيليس معدن
سيليس آمورف
1237
2000
5
8074/1229

 

بازارهاي محلي شهرستان چالدران :

در اين شهرستان هيچ بازار محلي داير نمي شود .

وضعيت بخش كشاورزي در شهرستان چالدران :

دشت وسيع چالدران با آب و هواي ملايم موجبات تنوع كشت محصولا تي چون گندم ، سيب زميني ، چغندر قند و اسپرس را فراهم ساخته بطوري كه اين شهرستان يكي از قطبهاي توليد سيب زميني در استان بوده و با توجه به آب و هواي خنك و ملايم سيب زميني و چغندر قند توليدي از كيفيت بسيار مطلوبي برخوردار است. همچنين سيب هاي توليدي در باغات محدود شهرستان به لحاظ مرتفع بودن منطقه عطر وطعم منحصر بفردي داشته واز لحاظ آبدار بودن و انبار ماني ، مشكل بتوان رقيبي در استان براي آن پيدا كرد.

امور زراعي و باغي

بر اساس آمار منتشره از سوي مديرت جهاد كشاورزي شهرستان چالدران در سال 1384 جمع كل اراضي كشاورزي اين شهرستان 50 هزار هكتار مي باشد كه از اين مقدار 75 درصد ( 37500 هكتار ) بصورت ديم و 25 درصد ( 12500 هكتار ) بصورت آبي كشت مي شوند . كل توليدات اين شهرستان در سال زراعي 1384 مقدار 118 هزار تن بوده است كه 83/96 درصد آن توليدات زراعي و 17/3 درصد ديگر توليدات باغي مي باشد .

شهرستان‌‌چالدران‌در‌توليد‌سيب‌زميني‌در‌مقام ‌دوم ‌استان‌قرار‌دارد

شهرستان چالدران به لحاظ توليدات دامي زراعي و باغي 6./2 درصد از كل توليدات استاني رادارا ميباشد .

امور دام ، طيور و زنبور عسل :

مراتع سر سبز و ييلاقات غني از علوفه شهرستان بستر مناسبي براي فعاليتهاي دامي بوجود آورده همچنان كه لبنيات حاصل از دامهاي شهرستان به لحاظ تغذيه دامها از ييلاقات مرتفع كيفيت خاص خود را دارد و اين مناطق بستر مناسبي براي پرورش زنبور عسل بوده بطوريكه همه ساله پذيراي كندوهاي مهاجر از شهرستانهاي همجوار ميباشد . بر اساس آمار مديريت جهاد كشاورزي شهرستان چالدران در سال1384 ، تعداد زنبورستانهاي اين شهرستان 25واحد مي باشد كه 31 هزار كندو در آنها نگهداري مي شود . از اين ميزان كندو 2/81 درصد (24360 عدد ) كندوي مدرن و 8/18 درصد ( 5640 عدد ) كندوي بومي مي باشند . ميزان توليد عسل در اين شهرستان در سال 1384مقدار 600 تن مي باشد كه 32/90 درصد توسط كندوهاي مدرن و 68/9 درصد توسط كندوهاي بومي توليد شده است .

ميزان توليد گوشت سفيد مرغ در سال 1384 در اين شهرستان 322 تن بوده است كه 276 تن آن از طيور صنعتي و 46 تن از طيور سنتي تهيه شده است . باز بر همين اساس ميزان كل توليد تخم مرغ در اين شهرستان در سال 1378 مقدار 63/177 تن بوده است كه 169 تن توسط طيور سنتي و بقيه توسط ساير ماكيان توليد شده است . ، در اين شهرستان 78/1 درصد از كل توليدات تخم مرغ در استان را به خود اختصاص داده است و ازاين لحاظ در رتبه يازدهم استان قرار دارد .

در سال 1384 در اين شهرستان 350 هزار واحد دامي، 8822 راس گاو بومي 748 گاو دورگ 250 راس گاو دو رگ 56 راس گاو ميش 1241 راس تك سمهاو1 نفر شتر سرشماري شده است . ميزان توليد گوشت قرمز اين شهرستان در سال 1384 مقدار 2400 تن مي باشد كه بيشتر توسط گوسفند و بره توليد شده است . همچنين ميزان توليد شير خام در اين شهرستان مقدار 5/6387 تن مي باشد كه بيشتر توسط گوسفند و گاو بومي توليد شده است .

ـ امور شيلات و كرم ابريشم :

باتوجه به وفور آبهاي سطحي (15 چشمه و 5 رودخانه)وزير زميني(241 حلقه چاه نيمه عميق و 81 حلقه چاه عميق) در شهرستان ووجود سد ماكو با 150 ميليون متر مكعب آب دور نماي اميدوار كننده وروشني را از رشد وشكوفايي شيلات در اينشهرستان ترسيم مي نمايد . به منظوربه فعليت در آوردن پتانسيلهاي بالقوه منابع آبزيپروريري، طر ح شناسائي منابع آبي و پتانسيلهاي مستعد آبزي پروري شهرستان در سال84 تهيه گرديده و آماده استفاده براي كليه سرمايه گذاران در بخش شيلات مي باشد.ضمنا در سال 84 براي 19 مزرعه پرورش ماهي، بچه ماهي از طرف شيلات استان بصورت آزمايشي تحويل گرديده است.

حمل و نقل جاده اي

مجموع راههاي موجود زميني اعم از راههاي اصلي و فرعي و راههاي روستايي در پايان سال 1384 در حدود 632 كيلومتر بوده است كه43/29 درصد آن راه فرعي آسفالته بين شهري (186 كيلو متر ) ، در حدود 79/3 درصد راه آسفالته روستائي (24 كيلومتر )،درحدود 1/38 درصد راه خاكي روستائي (241 كيلومتر )و 64/28 درصد راه شوسه روستائي (181 كيلومتر ) را تشكيل ميدهد . در شهرستان چالدران 1 شركت تعاوني مسافربري فعاليت مي كند؛ بطور متوسط روزانه 8 اتوبوس در اين شهرستان تردد مي كنند و داراي 1 گاراژ باربري ميباشد . در سطح شهرستان چالدران 24 دستگاه خودروي سواري پلاك قرمز (سمند و پژو 405)و74 دستگاه تاكسي درون شهري ، 3 دفتر تاكسي سرويس با 17 خودرو سواري به ارائه خدمات مشغول هستند . درسال 1384 در سطح شهرستان 64 تصادف رخ داده كه منجربه فوت 5 نفر شده است .

مراكز فرهنگي و هنري

با استناد به گزارش اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان در سال 1380 مراكز فرهنگي و هنري شهرستان چالدران بشرح زير مي باشد: 1 باب كتابخانه عمومي (77/2 درصد از كتابخانه هاي عمومي استان) و فاقد سينما و 5 مركز بازيهاي رايانه (76/1 درصد از مراكز بازيهاي رايانه اي استان) و 1 واحد چاپخانه است. همچنين مجتمع فرهنگي و هنري شهرستان چالدران با اعتبا ري بيش از 10 ميليارد ريال در حال اتمام مي باشد .

خدمات اقامتي و پذيرايي

درمركز شهرستان چالدران( شهر سيه چشمه) 2باب مهمانپذير با 17 اتاق و 35 تخت موجودميباشد. واحدهاي پذيرايي در شهرستان چالدران شهر سيه چشمه داراي1 واحد تا لارغذا خوري و 8 واحد آبگوشت كبابي و ديزي و 10 قهوه خانه و 8 ساندويجي و اغذيه فروشي ميبا شد . در مركزبخش دشتك (شهر آواجيق ) نيز 2 واحد كبابي ،2 واحد ساندويجي و اغذيه فروشي ،2 واحد قهوه – خانه و یک واحد ديزي سرا فعال مي با شند.

خدمات تامين اجتمائي

سازمان تامين اجتمائي شعبه چالدران بعنوان پانزدهمين شعبه استان در سال 1383 تاسيس و افتتاح گرديده اين سازمان در حال حاضر 2782نفر بيمه شده اصلي و تبعي و82 نفر مستمري بگير شامل 20 نفر باز نشسته ،6 نفر از كار افتاده و 56 نفر باز مانده تحت پوشش دارد . خدمات درماني اين سازمان در شهرستان بصورت درمان غير مستقيم با استفاد ه از امكانات درماني بخش دولتي و خصوصي طرف قرارداد شامل مطب پزشگان ،داروخانه و بيمارستان ميباشد كه بيمه شدگان بخشي از هزينه را به عنوان فرانشيز مي پردازند .

خدمات فني

در شهرستان چالدران 2 مركز عرضه سوخت بنزين و گازوئيل و 3 مركز عرضه نفت سفيد به ارائه خدمات مي پر دازند.

خدمات ورزشي و تفريحي

با استناد به‌ گزارش سازمان مديريت و برنامه ريزي استان در سال 1379 خدمات ورزشي و تفريحي شهرستان چالدران بشرح زيرمي باشد: 1 ميدان فوتبال چمن (5 درصد كل استان)، 1 ميدان فوتبال خاكي (55/5 درصد از ميدانهاي فوتبال خاكي كل استان)، 1 زمين واليبال و بسكتبال سرپوشيده و فاقد زمين واليبال و بسكتبال روباز و فاقد زمين تنيس روباز و سرپوشيده و در مورد ساير رشته هاي ورزشي شامل (شطرنج، ژيمناستيك، بدمينتون و...) داراي 1 زمين روباز (16/4 درصد از كل استان) و 2 زمين سرپوشيده (46/2 درصد از كل استان).

فضای سبز

در سطح شهرستان چالدران 1 پارك وجود دارد و جمع مساحت پاركهاي چالدران تا آخر سال 1380، 50000 متر مربع مي باشد كه سرانه فضاهاي سبز شهر چالدران توسط سازمان محيط زيست 2 متر مربع ذكرشده است.

خدمات عمومي

با استناد به گزارش شركت آب و فاضلاب استان در سال1380 شهرستان چالدران فاقد سيستم جمع آوري و دفع فاضلاب شهري است. بنا به گزارش شهرداري شهرستان چالدران در سال 1384، در اين شهرستان 25 رفتگر فعاليت مي نمايند . اين افراد با 3 دستگاه ماشين رفتگري بكار نظافت و دفع زباله هاي شهري مشغولند. در اين شهرستان20 زباله دان و 2 سرويس بهداشتي وجود دارد . همچنين داراي 2 گرمابه خصوصي ،5باب مسجد،4باب حسينيه ميبا شد . كار خانه آسفالت تمام اتو ماتيك شهرداري سيه چشمه با امكانات تماما" ديجيتال در مسير شهر قره ضيا الدين مستقر گرديده كه طي سال85 مورد بهره برداري قرار خواهد گرفت .

شهرستان چالدران داراي1 واحد بيمارستان 25 تخت خوابي و 2 مركز بهداشتي و درماني ، 1واحد آزمايشگاه دولتي ،1 واحد راديو لوژي دولتي ،1 باب دارو خانه داخل بيمارستان ، 4 داروخانه در مراكز بهداشتي درماني روستائي و 2 داروخانه خصوصي ميباشد . همچنين در سطح شهرستان چالدران 9 نفر پزشك عمومي در بيمارستان و مراكز بهداشتي درماني ، 4 مطب پزشك عمومي ،3 دندانپزشك و 1متخصص اطفال مشغول به فعاليت هستند. با استناد به گزارش مركز اورژانس استان در سال 1380 در اين شهرستان 1 واحد فعال اورژانس در سال 1380 افتتاح شده است. 

خدمات ارتباطي

شهرستان چالدران داراي1 واحد اداره پست و 1 دفتر خدمات ارتباطي مباشد در شهرستان چالدران تعداد 10700 تلفن نصب شده كه از اين تعداد 10500 تلفن مشغول فعاليت هستند . اين شهرستان داراي 17 تلفن همگاني داخل شهري و 16 تلفن همگاني برون شهري مي باشد . همچنين داراي 125 دفتر تلفن خدماتي در روستاها بوده وتعداد روستاهاي تحت پوشش خدمات تلفن 156 روستا ميباشد . در سالهاي گذشته تعداد 700 شماره تلفن همراه (موبايل) به متقاضيان واگذار گرديده وتعداد 2000 شماره تلفن همراه در سال 1384 نام نويسي كردند

مراكز خيريه

كميته امداد امامخميني (رض) اصلي ترين مركز امداد و كمك رساني در شهرستان چالدران بوده كه در اين شهرستان 1 شعبه دارد و به مسافران و افرادي كه نيازمند كمك باشند كمك هاي لازم را ارائه مي كند. كميته امداد امام خميني (ره) تعداد 1423 خانوار به تعداد 4989 نفرجمعيت تحت پوشش قرار داده است. كه حدود 11 درصد جمعيت شهرستان ميباشد.

ويژگيهاي جغرافياي تاريخي شهرستان چالدران :

شهرستان چالدران به علت جريان جنگهاي شاه اسماعيل اول با سلطان سليم امپراتورعثماني اهميت تاريخي دارد . نام سابق چالدران قره عيني بوده و سپس به علت عبور رودخانه‌اي از وسط شهر به نام قره‌سو قره‌بلاغ (سيه‌چشمه) را بخود گرفته است ولي بعد از انقلاب‌اسلامي به لحاظ جريان و اهميت جنگهاي شاه اسماعيل با امپراتور عثماني به «چالدران» تغيير نام يافت. سابقه تاريخي شهرستان چالدران به حدود پنج قرن مي‌رسد. مقبره سيد صدرالدين در چالدران در روستاي سعدل واقع شده كه وزير اعظم شاه اسماعيل صفوي بوده و در جنگ چالدران به شهادت رسيده است

جنگ چالدران : عظيم ترين جنگ شمشير با تفنگ در طول تاريخ

از حوادث مهمي كه در شهرستان چالدران روي داده و بدين مناسبت نام چالدران در تاريخ سياسي ايران ثبت شده است واقعه جنگ چالدران است كه ميان شاه اسماعيل اول صفوي و سلطان سليم اول عثماني در اوت سال 1514 ميلادي مصادف با ماه رجب سال 920 ه-ق در دشت چالدران واقع در شهرستان چالدران با فرماندهي شاه اسماعيل صفوي آغاز و به مدت 3 روز ادامه يافت . در جنگ چالدران شمار سربازان عثماني 10 برابر سربازان ايراني بود . همچنين عثمانيها داراي 300 ارابه توپ و اسلحه هاي آتشين بودند كه سپاه ايراني فقط مجهز به شمشير و تير و كمان بود. در اين جنگ 200 هزار نفر از سربازان كاملا" مسلح عثماني در برابر 29750 نفر از قشون ايراني روبرو شدند كه حدود 41 هزار نفر از سپاهيان عثماني و 29 هزار نفر از سپاهيان ايراني در اين كارزار كشته شدند و تعداد 1934 نفر از سربازان عثمانيها اسير گرديدند اما حتي يك نفر از ايرانيان نيز به اسارت عثمانيها در نيامد . اين جنگ در نهايت به شكست جوانمردانه شاه اسماعيل انجاميد ، سلطان سليم اول نيز پس از پيروزي بر نبرد چالدران به سوي تبريز پيش راند و چهارم سپتامبر (14 شهريور ) وارد اين شهر شد. اما بر اثر مقاومت مردم و جنگ و گريز نيروهاي محلي وفادار به شاه اسماعيل مجبور به باز گشت گرديد.

شاه اسماعيل تا زمان جنگ چالدران مخالف استعمال اسلحه آتشين بود و آن را اسلحه كشتار جمعي و به كار بردنش را خلاف آئين جوانمردي مي پنداشت. پس از اين جنگ بود كه تصميم به تشكيل ارتش يكپارچه با سلاحهاي آتشين (توپ و تفنگ) گرفت كه اجل مهلت انجام اين كار را به او نداد. جنگ چالدران نقطه عطف در تشكيل دولت ملي (شيعي ) در ايران بود كه علاوه بر انسجام و اتحاد داخلي و اطلاق لفظ ايران بر پهنه جغرافيائي مشخص باعث بروز هويت جديدي بنام ايرانيان گرديد .

تحولات نام چالدران در گذر زمان

برابر اسناد ، كتب و منابع معتبر اسلامي و عربي نام چالدران قبل از زمان شروع جنگ عظيم و تاريخي چالدران، بر اين منطقه اطلاق مي گرديده است . از جمله كتبي كه به نام چالدران در آن دوره اشاره شده است مي توان به كتابهاي "احسن التاريخ" نوشته" حسن روملو" و احسن التواريخ نوشته محمد فريد بيگ و سر پرسي سايكيس اشاره كرد .همزمان با شروع حكومت پهلوي اول و تنظيم اصلاحات تقسيمات كشوري، چالدران مشتمل بر دو دهستان تعريف شده بود كه حدود جغرافيائي آن دقيقا"با مختصات جنگ چالدران و نوشته هاي مورخين ذكر شده همخواني دارد از جمله مختصات آن آرايش سپاهيان و نقاط سوق الجيشي منطقه و نقاط جغرافيائي واسامي قيد شده دقيقا"چالدران را توصيف مي نمايد . در جلد هفدهم لغت نامه دهخدا نيز آمده است : چالدران نام يكي از دهستانهاي دو گانه بخش سيه چشمه شهرستان ماكو و حومه بخش كه كه از شمال به دهستان قلعه دره سي ماكو و آواجيق (دشتك فعلي )و از جنوب به دهستان سكمن آباد ( صفائيه فعلي ) والند و از خاور به دهستان به به جيك و از باختر به مرز ايران و تركيه محدود ميباشد . در دوره رضا شاه و به دنبال سياستهاي يكپارچه سازي و ايجاد هويت جديد مبتني بر فرهنگ و تاريخ قبل از اسلام و شاهنشاهان هخامنشي و فارسي دري و تبديل اسامي تاريخي و فرهنگي به نام معادل فارسي آن شهر قره عيني به فاسي معادل آن يعني سيه چشمه تغيير نام يافت . لفظ قره عيني مركب از( قره ) كه به معناي لفظي سياه و در فرهنگ تركي ، عظيم ، كثير و قابل توجه ميباشد و (عين) كه لفظ عربي وداراي معاني چون چشمه ،جاسوس و چشم و... است علت اينكه نامگذاران از لفظ عين استفاده نموده اند وجود قره بلاغ ( به معناي سيه چشمه )بوده كه در منطقه وجود داشته است . عليرغم تلاشهاي رژيم پهلوي در تبديل نام شهر به سيه چشمه و به حاشيه راندن نام چالدران و اطلاق آن بر دو دهستان ا ين نام هيچ وقت در بين مردم براي خود جائي باز ننمود .بطوري كه زماني در مكاتبات رسمي نام سيه چشمه قيد ميشد و اكنون نيز مي شود ولي تحقيقا مردم در محاورات شفاهي خود نام قره عيني را استعمال نموده ومي نمايند. تا اينكه در سال 1375 و به محض تبديل بخش سيه چشمه به شهرستان چالدران مجددا" بلافاصله نام چالدران در بين مردم منطقه و استان جا افتاد.

ويژگيهاي سياسي و اداري شهرستان چالدران :

اين شهرستان در 224 كيلومتري شمالغربي مركز استان آذربايجان غربي (اروميه) واقع شده و حدود144 كيلومتر با تركيه مرز مشترك دارد و فا صله شهر سيه چشمه (مركز شهرستان) با مرز تركيه حدود 24 كيلومتر مي باشد . اين شهرستان از جانب شمال با شهرستان ماكو وكشور تركيه و از غرب نيز با كشور تركيه هم مرز است و از جنوب به شهرستان خوي و از شرق به شهرستانهاي خوي و ماكو محدود ميشود. اين شهرستان داراي 2 بخش به نامهاي دشتك و مركزي است و 5 دهستان دارد. بخش مركزي با دهستان هاي ببه جيك ، چالدران جنوبي و چالدران شمالي به سه دهستان تقسيم ميشود و بخش دشتك نيز داراي دو دهستان به اسامي آواجيق جنوبي و آواجيق شمالي است. همچنين شهرستان چالدران داراي 186 روستا ميباشد .

تقسيمات شهرستان چالدران به تفكيك بخش و دهستان : 1379

نام بخش/دهستان

مساحت(كيلومترمربع)

تعداد روستاها

نام‌مركز

 

جمع

داراي‌سكنه

خالي‌ازسكنه

كل شهرستان

593/1974

186

172

14

سيه‌چشمه

دشتك

آواجيق‌جنوبي

آواجيق‌شمالي

446/503

357/311

090/192

51

28

23

50

28

22

1

ـ

1

كليساكندي

شادلوي‌سفلي

بدولي

مركزي

ببه‌جيك

چالدران‌جنوبي

چالدران‌شمالي

147/1471

318/379

297/602

532/489

135

40

51

44

122

38

41

43

13

2

10

1

سيه‌چشمه

قرنقو

خضرلو

زاويه‌سفلي

 

ويژگيهاي جغرافياي طبيعي شهرستان چالدران :

شهرستان چالدران با وسعت1975 كيلومترمربع حدود 23/5 درصد از مساحت استان را به خود اختصاص داده است . اين شهرستان در محدوده ارتفاعي 1500تا3500مترازسطح دريا قرارگرفته ومرتفع ترين شهرستان استان آذر بايجانغربي ميباشد. و شيب متوسط وزني آن 8 درصد محاسبه شده است. حدود71/ 70درصدازاراضي اين شهرستان كوهستاني، 3/090 درصد تپه‌اي و 26/2درصد اراضي دشتي و سيلابي و ... تشكيل مي دهند و از نظر موقعيت جغرافيايي مركز شهرستان د ر 44 درجه و22دقيقه طول جغرافيايي و 39 درجهو 3 دقيقه عرض جغرافيايي قرارگرفته است.

ـ كوههاي شهرستان چالدران :

كوههاي شهرستان چالدران در واقع ادامه سلسله جبال زاگرس از حد شهرستان ماكو تا حد شهرستان خوي هستند كه از جانب شمال به جنوب امتداد دارند و نوار مرزي ايران و تركيه را تشكيل مي‌دهند و از مرتفع‌ترين نقاط اين شهرستان هستند. چالدران از چهار جهت به وسيله كوه‌هاي مرتفع و تپه‌هاي متعدد محاط شده است.كوههاي مهم منطقه عبارتند از: كوه‌قانلي باارتفاع2503متر، كوه‌اشنگل با 3085متر،كوه‌شيخ‌سلو2752متر، كوه‌پنجه‌سليم با ارتفاع 2623متر از كوههاي ديگر كه پايكوه ارتفاعات زاگرس محسوب مي‌شود مي‌توان به كوه دوشان‌تپه ، يگماله و شاه‌بندلو اشاره كرد.

ـ دشت‌هاي شهرستان چالدران :

دشت‌هاي چالدران و كليسا كندي مساحتي معادل 71200 هكتار داشته و در شمال‌غربي استان واقع گرديده‌اند . محصولات اصلي كشاورزي در اين دو دشت گندم و جو و يونجه در كشت آبي مي‌باشد آب سطحي دشت‌چالدران را دو رود قزل‌چاي و شهيد‌آرخي و آب سطحي دشت كليساكندي را قسمت علياي قره‌سو و سرشاخه‌هاي آن تشكيل مي‌دهند و از منابع آب‌هاي زيرزميني جهت آبياري نمودن زمين‌هاي زراعتي استفاده مي‌گردد .

ـ دره‌هاي شهرستان چالدران :

دره‌هاي شهرستان چالدران به لحاظ خوش آب‌وهوا بودن و وجود آبگرم و آثار‌تاريخي موردتوجه علاقمندان به گردشگري هستند كه در فصل بهارو تابستان شمار زيادي ازهموطنان دوستدار وعاشق طبيعت را به خود جذب مي نمايد.

ـ دره قره‌كليسا :

در فراز تپه اين دره خوش آب و هوا با محيطسرسبز طبيعي يكي از قديمي‌ترين كليساهاي عالم مسيحيت بنام قره كليسا بنا شده است كه همه ساله تعداد كثيري از گردشگران داخل و خارج از كشور (مسيحيان) جهت بازديد و همچنين شركت در مراسم مذهبي از اين كليسا و دره آن ديدن مي‌نمايند.

ـ دره آب‌گرم :

اين دره در 4 كيلومتري غرب چالدران واقع گرديده و تعداد كثيري از مردم به لحاظ استفاده از آب گرم معدني به اين دره مراجعه مي‌نمايند وبه لحاظ خواص طبي در معالجه امراض جلدي مورد توجه اهالي منطقه وشهرستانهاي همجوار مي‌باشد.

ـ دره قره دره :

اين دره كه شاخه‌هايي از رودخانه آق‌چاي در آن جاري است و در نزديكي روستاي كردكندي و ابتداي دشت چالدران واقع گرديده است مورد توجه بيشتر علاقمندان به تفريح و تفرج در اين مكان مي‌باشد. همچنين تالاب بسيار جذاب وزيباي ناوردر نقطه شروع اين دره قرار گرفته است.

ـ دره شاه بندلو:

دره شاه ‌بندلو (و دره خان كه تالاب‌خان‌گل در اين دره در مرز ايران و تركيه واقع شده) شاخه‌اي از رودخانه زنگبار بوده و مورد توجه بسياري از علاقه مندان و دوستداران طبيعت مي‌باشد. در منتهي اليه اين دره ييلاق خوش آب و هوا و سرسبز خان گل پذيراي عشاير كوچنده در فصل تابستان مي باشد .

ـ منابع آب شهرستان چالدران :

منابع آب شهرستان چالدران را در سه بخش آبهاي سطحي (رودخانه ها) ، آب‌هاي زيرزميني (چشمه ها، قنوات، چاه‌ها) و آبهاي راكد (تالاب‌ها) بررسي مي‌نماييم.

ـ آب هاي سطحي شهرستان چالدران :

رودخانه‌ها:

از حوزه آبريز اين شهرستان دو رودخانه آق‌چاي و زنگمار ماكو سرچشمه مي‌گيرد و به ترتيب به شهرستان‌هاي خوي و ماكو جريان پيدا مي‌كند و در خصوص هر كدام در شهرستان‌هاي مربوطه مطالبي ارائه گرديده است .

منابع آب شهرستان چالدران :

ـ رودخانه ها :

سرشاخه رودخانه زنگبار و قسمت وسيعي از سرشاخه رودخانه آق چاي در شهرستان چالدران واقع گرديده است. رشد جمعيت شهري و روستايي و ايجاد مراكز تجاري و كارگاهي آلودگي آبهاي اين شهرستان را فراهم نموده است تخليه فاضلابهاي روستاهاي ساحل رودخانه‌ها و همچنين ريزش فاضلاب شهر چالدران به رودخانه قره‌سو و همچنين وجود فعاليتهاي كشاورزي باعث مشكلات زيست محيطي مي‌گردد.

آب هاي زير زميني :

بطوريكه قبلاً در بخش آبهاي زيرزميني اشاره شد در زمينه آبهاي زيرزميني اين شهرستان اطلاعات كامل منتشر نشده است ولي قرار گرفتن شهر در مجاورت زمين‌هاي باتلاقي و چمن‌زارها نشان‌دهنده بالا بودن سطح آب‌هاي زيرزميني است. كه وجود چشمه‌هاي خودجوش در تالاب ناور و آب‌معدني ايستي‌سو در پاي كوه غرب چالدران نيز مؤيد اين مطلب است. بطور كلي عدم استفاده روستائيان از چاه جاذب مشكل عمده زيست محيطي در آبهاي زيرزميني دشت چالدران به شمار مي‌آيد و همچنين آلودگي رودخانه قره‌سو (كه از وسط شهر مي‌گذرد) كه انواع آلاينده‌ها را دريافت مي‌نمايد و با عبور به لايه‌هاي زيرين،آبهاي تحت‌الارضي را با مشكل مواجه ساخته است.

آب هاي راكد :

در شهرستان چالدران درياچه و يا سدي وجود ندارد فقط قسمتي از آب پشت سد بارون در اين حوزه است كه در بخش شهرستان ماكو بدان اشاره شده است.

ـ تالاب هاي شهرستان چالدران :

ـ تالاب ناور :

در دامنه ارتفاعات مرزي ايران و تركيه واقع شده است و تبديل اراضي حاشيه‌اي وقطع نيزارهاي تالاب توسط اهالي روستاي ناور آسيب جدي بر پيكر تالاب وارد نموده و آن را تخريب كرده است.

ـ تالاب خان گل:

آب اين تالاب با ايجاد كانال در پايين دست توسط روستائيان در اثر خشكسالي‌اي چندين ساله آسيب ديده است و همچنين تعليف مراتع حاشيه بطورغيراصولي و غيرفني توسط دامداران باعث تخريب بيشتر اين تالاب گرديده است.

پوشش گياهي شهرستان چالدران :

ـ جنگلها :

از سطح كل اراضي 197000 هكتاري شهرستان چالدران فقط 59/0 درصد به جنگل اختصاص يافته است و در اثر دخالت‌اي انساني از بين رفته و تخريب يافته است. همين امر باعث گرديده كه حيات وحش منطقه نيز آسيب جدي ديده و فقط جانوراني كه با اين اكوسيستم سازگاري پيدا كرده‌اند يافت شوند.

ـ مراتع :

پوشش گياهي غالب اين شهرستان مرتعي است و در طول سال 295250 واحد دامي از مراتع زير اشكوب جنگل شهرستان چالدران تغذيه مي‌نمايند. اين در حالي است كه مراتع و زيراشكوب‌هاي جنگلي مذكور تنها جوابگوي 137847 واحد دامي يك دوره سه ماهه چرا مي‌باشند افزون بر اين چراي زودرس و بي‌رويه باعث از بين رفتن مراتع اين شهرستان مي‌گردد. اكوسيستم‌هاي شهرستان از نوع آسيب‌پذير شديد بوده و با توجه به مطالعات ميداني و منابع اكولوژيكي در دسترس توان اكولوژيكي مراتع در انتهاي سير قهقرايي است.

ـ بررسي عوامل آسيب و تخريب جنگلها :

فعاليت‌هاي مخرب انساني در جهت بهره‌برداري بيشتر از اين منابع به لحاظ آزونياز موجب آسيب و تخريب جنگلها در اين شهرستان گرديده است.

ـ بررسي عوامل آسيب و تخريب مراتع :

با افزايش جمعيت انساني به جمعيت دامي در شهرستان چالدران افزوده شده است. لذا با بهره برداري بي‌رويه از اراضي مرتعي از جمله چراي مفرط و بيش از ظرفيت مراتع و تبديل اراضي مرتعي به ديم‌زارها و بوته‌كني از اراضي مرتعي، مراتع اين شهرستان آسيب جدي ديده و تخريب يافته‌اند. رسوبات وارده به درياچه پشت سد مخزني بارون مؤيد اين مطالب است كه نظر هر بيننده را به خود معطوف مي‌كند.

ـ گونه هاي گياهي در حال انقراض :

گون : اين گياه داراي بيش از 270 گونه است كه اكثر آنها علفي هستند ولي گونه‌هاي حمايت شده آن شامل انواع درختچه‌اي و بوته‌اي مي‌شوند كه از ديرزمان بعلت استفاده در سوخت و زمان كوچ عشاير چادرنشين و يا استفاده از شيره آن بعنوان كتيرا، نسل آن در حال انقراض مي‌باشد. گونهAdonis vernalis، چاوداركوهي، انواع بادام‌كوهي، انواع‌گلابي وحشي و انجير وگونه‌هايباارزش با رويش‌گاه ارتفاع بالاي 1800متر بويژه در مراتع ييلاقي شيخ سيلو از ديگر گونه‌هاي گياهي در حال انقراض در شهرستان چالدران مي‌باشند.

ـ گونه هاي گياهي كمياب در شهرستان چالدران :

گون‌كتيرا، ادونيس، گل‌ماهور، زالزالك، كنگر‌فرنگي‌وحشي، انواع بادام‌كوهي، انجير، چاودار‌وحشي و گون هاي‌خوشخوراك، سروكوهي و گلابي‌وحشي از گونه هاي كمياب اين شهرستان مي‌باشند.

آب هاي زيرزميني شهرستان چالدران:

در محدوده شهرستان چالدران در ارتباط با بيلان آبهاي زيرزميني آماري ارائه نشده است، ولي با توجه به اينكه منشاء رودخانه‌هاي آق‌چاي و زنگمار در اين منطقه واقع گرديده داراي چشمه‌سارهاي متعددي است كه چشمه‌هاي خودجوش تالاب‌ناور و آب‌معدني (ايستي‌سو «آب‌گرم») واقع در 7 كيلومتري غرب چالدران و آب‌معدني قره‌كليسا واقع در جنوب غربي قره‌كليسا و چهل‌بلاغ (قيخ‌بلاغ ) واقع در كيلومتر 13 محور چالدران، قره‌ضياءالدين از جمله چشمه‌ها و آب‌هاي زيرزميني منطقه مي‌باشند.

ـ آب هاي راكد شهرستان چالدران :

ـ تالابها :

در محدوده شهرستان چالدران سد و درياچه‌اي وجود ندارد ولي تالاب‌هاي اين منطقه عبارتند از :

ـ تالاب ناور :

اين تالاب در دامنه كوه‌هاي مرزي ايران و تركيه در كنار روستاي ناور واقع است و آب آن از طريق چشمه‌هاي خودجوش بستر تالاب (كه يكي از سرچشمه‌هاي رودخانه آق چاي محسوب مي‌گردد) و همچنين از طريق ذوب برف دامنه كوه‌هاي اطراف تأمين مي‌گردد ومساحت اين تالاب، حدود 210 هكتار مي‌باشد.

ـ تالاب خان گل :

اين تالاب با وسعت حدود 200 هكتار در شمال غرب شهرستان چالدران در مرز ايران و تركيه واقع گرديده و آب آن از ذوب برف ها و چشمه‌هاي اطراف تأمين مي‌گردد و بوسيله‌ كوه‌هاي اطراف محاط شده است.

زمين شناسي شهرستان چالدران :

در محدوده شهرستان چالدارن روند عمومي چين ها و گسل هاي شمال باختر جنوب خاور است. از ساخت‌هاي بنيادي اين منطقه مي‌توان به گسل بدولي از توابع كليسا كندي اشاره كرد. مسن‌ترين سنگهاي منطقه شامل گنايس‌ها و شيت‌هاي پركامبرين مي‌باشند كه در سمت چپ جاده چالدران به خوي مشاهده مي‌شوند.

ـ لرزه خيزي :

شهرستان چالدران بر اساس آخرين نظريات علمي و تقسيم‌بندي استان آذربايجان‌غربي بر حسب پيش‌بيني احتمال وقوع در نواحي تخريبي متوسط قرار گرفته شده است.

خاكشناسي شهرستان چالدران :

خاك‌هاي مطالعه شده در اين شهرستان از نوع خاك‌هاي «ليتوسل» مركب از سنگ‌هاي خروجي در ناحيه خاك‌هاي «براوان» و«چسنات» مي‌باشند كه در نزديكي دوشان‌تپه و ارتفاعات آبگرم و سعدل از نوع خاك چسنات مي‌باشد و وضعيت فرسايش‌پذيري خاك شهرستان به اين ترتيب است كه 14درصد از وسعت آن فرسايش جزئي تا كم، 16درصد آن فرسايش متوسط و70 درصد فرسايش زياد تا خيلي زياد دارد.

پوشش گياهي شهرستان چالدران :

ـ جنگلها :

در شهرستان چالدران جنگل هاي زاگرس از بين رفته و فقط اشكوب جنگلي نمايان است كه در حفظ زير اشكوب جنگل عمل مي‌نمايند و 59/0 درصد از اراضي شهرستان به جنگل اختصاص يافته است .

ـ مراتع :

پوشش گياهي غالب شهرستان مرتعي است و اين امر موجب گرديده كه دامپروري در اين منطقه رونق يافته و اكثر اهالي به شغل دامداري مشغول باشند. از وسعت 197000 هكتاري اين شهرستان، 45/88 درصد به مراتعي اختصاص دارد كه بيشتر از نوع مراتع ييلاقي و ميان بند هستند. اكثر مراتع اين منطقه دردامنه ارتفاعات مرزي دو كشور ايران و تركيه قرار گرفته اند.

بررسي وضعيت طبيعي شهرستان چالدران از لحاظ زيست محيطي و بررسي عوامل آسيب و تخريب : كوهها و دشت ها

سراسر نواحي مرزي شهرستان چالدران (مرزايران وتركيه) از كوههاي بلند كه امتداد شمالي ـ جنوبي دارند پوشش شده است و خط‌الرأس اين كوهها حوزه‌آبريز رودخانه‌زنگمار و آق‌چاي مي‌باشد. شيب اين كوه ها به طرف چالدران تند است و به فاصله كمي تا شهر چالدران فرود مي‌آيد. كوهها و دشت‌هاي اين شهرستان نيز همانند ساير شهرستان‌ها به لحاظ دخالت‌هاي متعدد انساني بخصوص چراي بي رويه و زودرس و مفرط كليه پوشش گياهي سير قهقرايي داشته و در بعضي مناطق به دلايل فوق گياهان «فرفيون» جايگزين گياهان مرتعي «خوشخوراك» شده و فرسايش‌پذيري اين مناطق بيشتر شده است و اين امر موجب گرديده كه اختلالاتي در مسائل زيست محيطي منطقه فراهم آيد.